فهرست مقالات محمد مهدی احسانی فر


  • مقاله

    1 - شناخت، گونه ها و ویژگی های نگاشتۀ علمی ‌ـ اختصاصی ویژۀ دانش ها و آموزه های قرآن و حدیث
    دانش ها و آموزه های قرآن و حدیث , شماره 1 , سال 1 , تابستان 1397
    نگاشتۀ علمی - اختصاصی یکی از انواع سه¬گانه نوشتارهای علمی است. شناخت این نوع از نگاشته و شباهت¬ها و تفاوت¬های آن نسبت به دو گونه دیگر، راه را برای متنوّع¬نگاری و بهره¬گیری بهتر از فرصت باز می¬کند. نوشتارهای علمی - اختصاصی، قالب¬های گوناگونی را پذیرا بوده، حجم¬های متفاوت چکیده کامل
    نگاشتۀ علمی - اختصاصی یکی از انواع سه¬گانه نوشتارهای علمی است. شناخت این نوع از نگاشته و شباهت¬ها و تفاوت¬های آن نسبت به دو گونه دیگر، راه را برای متنوّع¬نگاری و بهره¬گیری بهتر از فرصت باز می¬کند. نوشتارهای علمی - اختصاصی، قالب¬های گوناگونی را پذیرا بوده، حجم¬های متفاوت و مطالب مفصّل و خلاصه را می-پذیرد. این¬گونه نیست که پژوهشگران، همواره فرصتی بسیار یا تحلیلی طولانی داشته باشند. گاهی زمان، کوتاه و نکته، کوچک، ولی قابل توجّه است. اگر نویسنده با قالب-های نگارش علمی در نوع اختصاصی، آشنا باشد، قدرت مانور بیشتری داشته و آسان¬تر و زودتر می¬تواند مطلوب خویش را به مخاطب، برساند. مقالۀ حاضر درصدد است با معرّفی نگاشتۀ علمی - اختصاصی، گونه¬ها و ویژگی¬های آن را بشناساند. گویا نوشتار حاضر، نخستین محصول بررسی میدانیِ جامعی دربارۀ این رده از نگاشته¬هاست که در قالب مقاله، ارائه می¬شود. جزييات مقاله

  • مقاله

    2 - روشی برای ارتقای درس «تاریخ تحلیلی تفسیر شیعه»
    دانش ها و آموزه های قرآن و حدیث , شماره 4 , سال 1 , بهار 1398
    تاریخ تفسیر، عنوانی است برای یکی از درس¬های مقطع سطح سۀ حوزه و کارشناسی ارشد دانشگاه در برخی از رشته‌های مرتبط با قرآن کریم. این مادّۀ درسی گاهی با گرایش شیعه، گاهی با گرایش اهل سنّت و گاهی به صورت تطبیقی، تدریس می¬شود. برقراری ارتباط میان این درس با مباحث حدیثی به¬ویژه چکیده کامل
    تاریخ تفسیر، عنوانی است برای یکی از درس¬های مقطع سطح سۀ حوزه و کارشناسی ارشد دانشگاه در برخی از رشته‌های مرتبط با قرآن کریم. این مادّۀ درسی گاهی با گرایش شیعه، گاهی با گرایش اهل سنّت و گاهی به صورت تطبیقی، تدریس می¬شود. برقراری ارتباط میان این درس با مباحث حدیثی به¬ویژه در رشته¬های توأمان قرآنی و حدیثی، یکی از دغدغه¬های همیشگی سرفصل¬نویسان و مجریان است. از سوی دیگر برخی از استادان که تجربۀ تدریس چندبارۀ این درس را دارند، از ابزارهایی برای پربارشدن علمی مباحث، کاربردی¬شدن آن و افزایش جذّابیت کلاس بهره می¬گیرند. با افزودن یا تغییر برخی از سرفصل¬ها، می¬توان بهرۀ علمی این درس را فزونی داده و نشاط دانش¬پژوهان را تأمین کرد؛ همچنین ارتباط بین مطالب تفسیری با مباحث حدیثی را برقرار نمود. تاکنون طرحی که ارتباط بین این دو حوزه را ذیل درس «تاریخ تفسیر» برقرار کرده باشد، منتشر نشده و نگاشتۀ کنونی می¬تواند چشم¬¬اندازی نو را بگشاید. همچنین این نگاشته با پشتوانۀ تجربی، سرفصل¬هایی را ذیل عنوان «تاریخ تفسیر» افزوده که کمتر مورد توجّه قرار گرفته است. جزييات مقاله

  • مقاله

    3 - حدیث در گام دوم
    دانش ها و آموزه های قرآن و حدیث , شماره 5 , سال 2 , تابستان 1398
    رهبر معظّم انقلاب اسلامی (مدّ ظلّه العالی)، در چهلمین سال پیروزی انقلاب اسلامی بیانیه‌ای صادر کردند که به «بیانیۀ گام دوم» معروف شد. این متن را می‌توان الهام‌بخش پیشرفت برای همۀ عرصه‌های کشور دانست. گسترۀ فعالیت‌های حدیثی هم با الهام‌گرفتن از این بیانیه، می‌تواند مسیر آ چکیده کامل
    رهبر معظّم انقلاب اسلامی (مدّ ظلّه العالی)، در چهلمین سال پیروزی انقلاب اسلامی بیانیه‌ای صادر کردند که به «بیانیۀ گام دوم» معروف شد. این متن را می‌توان الهام‌بخش پیشرفت برای همۀ عرصه‌های کشور دانست. گسترۀ فعالیت‌های حدیثی هم با الهام‌گرفتن از این بیانیه، می‌تواند مسیر آیندۀ خود را بازسازی کرده و استوار سازد. نگاشتۀ حاضر با الهام از «بیانیۀ گام دوم» چهل سال تلاش حدیثی را گام نخست تلقّی کرده و گزارشی گذرا امّا روشن از آن ارائه می‌کند. سپس، آینده را گام دوم دانسته و پیشنهادهایی برای رشد فعالیت‌های حدیثی، عرضه نموده است. جزييات مقاله

  • مقاله

    4 - اَسنادی برای مدیریت مجلّه‌های علمی
    دانش ها و آموزه های قرآن و حدیث , شماره 6 , سال 2 , زمستان 1398
    نگاشته‌های علمی در قالب‌های مختلفی قابل عرضه است. کتاب، مجلّه، پایان‌نامه، سایت، کنفرانس و... مجموعه‌ای متنوّع از قالب‌های عرضۀ دانش را شکل می‌دهد. بهره‌گیری از این قالب‌ها، نیازمند رعایت قواعد یا استانداردهایی است که بانیان و میزبانان بپذیرند و مخاطبان، جذب شوند. این س چکیده کامل
    نگاشته‌های علمی در قالب‌های مختلفی قابل عرضه است. کتاب، مجلّه، پایان‌نامه، سایت، کنفرانس و... مجموعه‌ای متنوّع از قالب‌های عرضۀ دانش را شکل می‌دهد. بهره‌گیری از این قالب‌ها، نیازمند رعایت قواعد یا استانداردهایی است که بانیان و میزبانان بپذیرند و مخاطبان، جذب شوند. این سرمقاله را به بیان یک «اِشکال» و سپس معرّفی یک «راهکار اساسی» و آنگاه تطبیق آن بر «عرصۀ مدیریت مجلّات علمی» اختصاص داده و در پایان، نمونه‌هایی از «اسناد زیرساختی برای مدیریت مجلّات علمی» را که در «فصلنامۀ دانش‌ها و آموزه‌های قرآن و حدیث» تولید شده است، آورده‌ام. جزييات مقاله

  • مقاله

    5 - «اندیشکدۀ اربعین» راهی برای بهره‌گیری از فرصت‌ها و کاهش آسیب‌ها
    دانش ها و آموزه های قرآن و حدیث , شماره 7 , سال 2 , زمستان 1398
    چند سالی است که خداوند، نعمت توجّه به زیارت امام حسین علیه السلام را فراگیر کرده، دل‌ها و جان‌های بسیاری را در ایّام اربعین، راهی آن حریم قدسی می‌کند. این دادۀ بزرگ الهی، پاس‌داشتنی است؛ روی‌دادی بزرگ که به پشتوانۀ احادیث معصومان^، انگیزه‌های بسیاری را به سوی خود کشاند چکیده کامل
    چند سالی است که خداوند، نعمت توجّه به زیارت امام حسین علیه السلام را فراگیر کرده، دل‌ها و جان‌های بسیاری را در ایّام اربعین، راهی آن حریم قدسی می‌کند. این دادۀ بزرگ الهی، پاس‌داشتنی است؛ روی‌دادی بزرگ که به پشتوانۀ احادیث معصومان^، انگیزه‌های بسیاری را به سوی خود کشانده و آرزوهایی را برآورده می‌سازد. شکر هر نعمتی به بهره‌گیری درست از آن و پیش‌گیری از آفت‌هایی است که تهدیدش می‌کند. بهره‌گیری شایسته از اربعین، دستاوردهای ارزشمندی را نصیب امّت اسلامی خواهد کرد و بی‌توجّهی بِدان، کُفر نعمت محسوب شده و آسیب‌هایی به دنبال دارد. جزييات مقاله

  • مقاله

    6 - روش نیازسنجی و نظام موضوعات در کتاب «اولویت‌های پژوهشی علوم و معارف حدیث»
    دانش ها و آموزه های قرآن و حدیث , شماره 10 , سال 3 , پاییز 1399
    نیازسنجی پژوهشی علوم و معارف حدیث به معنی شناخت موضوعات مورد نیاز برای پژوهش‌های حدیثی است. این کار به پژوهشگران، استادان، دانش‌پژوهان و دانشجویان برای مسأله‌یابی و گزینش موضوعِ پژوهشی، کمک می‌کند. همچنین مسیر آینده علوم و معارف حدیث را نشان می‌دهد. «اولویت‌های پژوهشی ع چکیده کامل
    نیازسنجی پژوهشی علوم و معارف حدیث به معنی شناخت موضوعات مورد نیاز برای پژوهش‌های حدیثی است. این کار به پژوهشگران، استادان، دانش‌پژوهان و دانشجویان برای مسأله‌یابی و گزینش موضوعِ پژوهشی، کمک می‌کند. همچنین مسیر آینده علوم و معارف حدیث را نشان می‌دهد. «اولویت‌های پژوهشی علوم و معارف حدیث» نام کتابی است که در آن محصولِ پروژه نیازسنجی پژوهشی علوم و معارف حدیث، آمده است. مقاله کنونی در صدد است تا روش این پروژه و ویژگی‌های آن را تبیین کند. شناخت این روش، مخاطب را در الگویابی برای انجام کارهای مشابه، یاری کرده و بهره‌گیری از کتاب را آسان و روشمند می‌سازد. بدون آشنایی با روش کار، استفاده از کتاب یادشده، همراه با ابهاماتی بوده و چه‌بسا مخاطب را به نتیجه مورد نظر نرساند. این نگاشته در سه بخش به معرّفی «روش نیازسنجی»، «نظام موضوعات» و «آمارها و تحلیل» می‌پردازد. جزييات مقاله

  • مقاله

    7 - شیوۀ روش‌شناسی تحلیلی لغویان
    دانش ها و آموزه های قرآن و حدیث , شماره 14 , سال 4 , پاییز 1400
    یکی از دانش‌هایی که در فهم بهتر متون قرآن و سنّت کمک می‌کند دانش «‌فقه ‌اللغة» است. اندیشمندان ‌فقه ‌اللغة روش‌هایی برای ارائه اطلاعات از لغات عرب داشته‌اند. شناخت روش‌های آنها، مرحله‌ای در تکمیل مطالعات این دانش است. شیوۀ شناخت روش‌های دانشیان ‌فقه ‌اللغة مسئلۀ این تحق چکیده کامل
    یکی از دانش‌هایی که در فهم بهتر متون قرآن و سنّت کمک می‌کند دانش «‌فقه ‌اللغة» است. اندیشمندان ‌فقه ‌اللغة روش‌هایی برای ارائه اطلاعات از لغات عرب داشته‌اند. شناخت روش‌های آنها، مرحله‌ای در تکمیل مطالعات این دانش است. شیوۀ شناخت روش‌های دانشیان ‌فقه ‌اللغة مسئلۀ این تحقیق بوده که مقالۀ حاضر در صدد پاسخ به آن است. این نگاشته ضمن روشن‌ساختن مسیر پژوهش، امکان مقایسه بین ویژگی‌های لغویان را فراهم کرده و روش‌شناسی را آسان، یکدست و هدفمند می‌کند. شیوۀ شناخت از سه محور «اطلاعات هویتی»، «اطلاعات علمی» و «ویژگی‌های علمی لغوی» به‌دست می‌آید که هرکدام دارای سه مرحله است: «مراجعه به خودنوشت‌های لغوی»، «مراجعه به آثار تاریخی و شبه‌تاریخی» و «مهندسی معکوس از آثار لغوی». شناخت، مدل‌سازی و ارزیابی روش افراد توانمند در فهم متن ضمن ایجاد زمینه مراجعه آگاهانه به آثار ایشان، توان مقایسه آن با روش‌های رقیب و تعیین روش برتر را فراهم و در نهایت روش فقیه و محدّث در کشف مراد جدی متکلم (استظهار) را تکامل می‌بخشد. متن حاضر، تقریر بخشی از مباحث حجت الاسلام و المسلمین محمّدمهدی احسانی‌فر در کلاس ‌فقه ‌اللغة است که پس از تدوین و افزودن برخی مطالب، منتشر می‌شود. جزييات مقاله